Dyskusja Wyników Badań

…czyli – jak napisać dyskusję wyników do pracy magisterskiej, rozprawy doktorskiej lub artykułu naukowego.

Ostatni rozdział pracy dyplomowej lub artykułu naukowego w postaci dyskusji wyników uzyskanych w toku przeprowadzonych analiz statystycznych jest nie lada wyzwaniem dla większości badaczy. Bez względu na to czy badaczem jest student II lub III roku, magistrant, doktorant czy niezależny naukowiec, który edukację ma już dawno za sobą.  Wcale się nie dziwię. Dyskusja wyników jest bowiem rozdziałem niezwykle zróżnicowanym, który przypomina, podsumowuje, łączy, ale i odkrywa przed czytelnikami nasze nowe przemyślenia, wnioski, interpretacje i rekomendacje. Zdaniem niektórych jest też rozdziałem najważniejszym… jeśli w ogóle stopniowanie ważności rozdziałów jest w jakikolwiek sposób uprawnione :)

      Dlaczego akurat ten rozdział zdaje się być taki trudny do napisania? Ano dlatego, że na przykład rozdział, w którym prezentujemy wyniki analizy statystycznej jest silnie sformalizowany i zamknięty w ramach standardów obowiązujących w danej dziedzinie nauki. Nie ma w nim zbyt dużego „pola do popisu” w sferze zapisu wyników. Możemy poszaleć jedynie pod względem tego ile i jakie analizy wykonamy choć i w tej sferze jesteśmy często ograniczeni postawionymi hipotezami. Doświadczony analityk wykonujący biegle analizy statystyczne w pakiecie SPSS jest jednak w stanie dokonać głębokiej eksploracji, ale opis wyników to opis wyników. Gdy policzymy dwuczynnikową analizę wariancji lub szereg analiz korelacji to Kasia w Polsce, John w Nowym Jorku, Jin w Korei czy też Amund w Norwegii powinni opisać uzyskane wyniki niemalże identycznie. Kropka w kropkę. Tym bardziej jeśli są psychologami i trzymają się obowiązującego standardu APA. Dyskusja wyników jest jednak znacznie bardziej subiektywnym rozdziałem. Każdy może napisać ją na swój własny sposób ponieważ każdy ma swoje własne, indywidualne i subiektywne spostrzeżenia dotyczące uzyskanych wyników oraz całego badania. Oczywiście istnieją jednak pewne ogólne reguły. Poznając je oraz wiedząc jakie  kroki należy podjąć i z jakich elementów ułożyć treść, sprawa będzie znacznie łatwiejsza niż myślisz! Pamiętaj, że zwycięstwo w wielkiej potyczce przynosi wielką chwałę. W świecie nauki to nie tylko przenośnia. Tak, o ile nie masz na swoim koncie setek publikacji naukowych napisanie dyskusji jest postrzegane jako wielka bitwa, w której trup może ścielić się gęsto. Pogotowie Statystyczne pozwoli Ci ją wygrać by trup nie był Twój. Twoja ma być tylko chwała :)

         Czym zatem w ogóle jest dyskusja wyników? Po co komu ten rozdział? W dużym skrócie można powiedzieć, że dyskusja wyników jest rozdziałem podsumowującym uzyskane rezultaty w kontekście teorii, na której opierasz swoje badanie. Jej celem jest  Twoja interpretacja i opis znaczenia wyników dla badanego zjawiska. Rozdział ten jest po to by wyjaśnić dlaczego z badań wyszło to co wyszło, co nowego wnosisz do dorobku naukowego w danym temacie, co zalecasz innym badaczom chcącym kontynuować i rozwijać Twoje badanie, jakie mogą być praktyczne konsekwencje i zastosowania Twoich doniesień? Dyskusja jest pewnego rodzaju dialogiem między twoimi wynikami a wynikami uzyskanymi przez innych badaczy.

         Dyskusja wyników jest zawsze powiązana ze wstępem teoretycznym, a powiązanie to jest możliwe dzięki postawionym przez Ciebie pytaniom badawczym i hipotezom. Nawiązanie do teorii nie ma jednak odbywać się poprzez zwykłe przepisanie lub sparafrazowanie kilku zdań. Nadszedł czas by poinformować odbiorców o tym jak Twoje badanie przeniosło nas w przód z miejsca, w którym ostatnio nas zostawiłeś … czyli z końca wstępu teoretycznego.

Dlaczego napisanie dobrej dyskusji wyników jest aż tak ważne?

– Udowadniasz nie tylko, że posiadasz umiejętność krytycznego myślenia o problemie badawczym, ale także o samym badaniu jako procesie, podjętych działaniach, mocnych i słabych stronach całego przedsięwzięcia.

– Pokazujesz, że potrafisz wygenerować nowe, kreatywne rozwiązania i wyjaśnienia w oparciu o logiczną syntezę uzyskanych wyników oraz sformułować na ich podstawie dogłębne wytłumaczenie tego co nas interesowało

– Przedstawiasz znaczenie swoich badań, ich konsekwencje oraz ewentualne następstwa w innych obszarach danej dziedziny. Wskazujesz również na etapy i działania, które wymagają udoskonalenia by kontynuować badany przez Ciebie wątek jeszcze lepiej, głębiej i bardziej efektywnie

– Podkreślasz wagę swoich doniesień wskazując w jaki sposób mogą one przyczynić się do uzupełnienia pewnych braków, które były do tej pory obecne w danym obszarze dziedziny nauki, w której się poruszasz. Twoje badania mogły też nie tylko uzupełniać pewne braki, ale je ukazywać. Właśnie ten rozdział jest doskonałym miejscem by to pokazać.

– Angażujesz czytelników w krytyczne myślenie o kwestiach, które oparte są na interpretacji dowodów naukowych.

          Ważne w pisaniu dyskusji wyników jest to, w jaki sposób zorganizujesz jej strukturę. Wiele osób zaleca najpierw przygotowanie szkicu, który będzie prowadził Cię krok po kroku. Dzięki niemu masz szansę na napisanie tego rozdziału w jednym podejściu. Spisz najpierw swoje przemyślenia. Następnie poukładaj je w logiczną narrację wykorzystując mapę myśli lub wypisz po prostu w kolejnych punktach. Pomoże Ci to w sformułowaniu krótkiego, konkretnego, ale jasnego przekazu.

         Mając na uwadze poniższe punkty dyskusja wyników zostanie stworzona bez problemu …albo przynajmniej będziesz wiedział o czym pisać :)

  1. Pomyśl o strukturze dyskusji wyników jako odwróconej piramidzie. Poruszaj się w niej od ogółu do szczegółu odnosząc swoje wyniki do literatury –> do teorii –> do praktycznych zastosowań. Cały rozdział może być stosunkowo obszerny więc nie bój się podzielić go na mniejsze podrozdziały lub chociaż porobić nagłówki oddzielające kolejne sekcje.
  2. Używaj tych samych sformułowań, określeń i słów kluczowych, których używałeś we wstępie teoretycznym. Jeśli piszesz we wprowadzeniu o polu percepcyjnym to nie pisz w dyskusji o obszarze postrzegania. Choć możesz uważać te dwa pojęcia za tożsame to czytelnik może nie wiedzieć co masz na myśli.
  3. Przypomnij postawione hipotezy i odpowiedz na postawione pytania badawcze
  4. Odpowiedzi na pytania badawcze poprzyj wynikami analiz statystycznych. Wyjaśnij w jaki sposób wyniki badań odpowiadają na Twoje badawcze oczekiwania i odnieś je do literatury. Koniecznie napisz w jaki sposób Twoje rezultaty wpisują się w to, co obecnie wiadomo na temat badanego zjawiska.
  5. Odnieś wszystkie wyniki do pytań badawczych i hipotez bez względu na to, czy są istotne statystycznie czy nie.
  6. Omów wzorce, zasady, relacje i efekty, które można dostrzec w każdym kolejnym, głównym punkcie Twojego odkrycia/wyniku, a następnie umieść je w kontekście teorii. W tym miejscu bardzo ważna jest kolejność:

a) Najpierw udziel odpowiedzi na pytanie badawcze lub ustosunkuj się do postawionej hipotezy

b) Odnieś się do konkretnego wyniku w poprzednim rozdziale (rozdziale z wynikami analizy statystycznej)

c) Następnie przytocz prace innych badaczy

Pamiętaj by odnosić się do poszczególnych sekcji rozdziału z wynikami w takiej kolejności w jakie te wyniki prezentowałeś.

  1. Jako atut zostanie odebrane opisanie wszelkich niespodziewanych rezultatów jakie zaobserwowano. Wyjaśnij co jest zaskakujące i nieoczekiwane w wynikach Twojego badania. Spróbuj wyjaśnić skąd mógł wziąć się w taki wynik i o czym może świadczyć. Dlaczego to, co wyszło jest niezgodne z Twoimi oczekiwaniami?
  2. Opisz ograniczenia i słabe strony Twojego badania. Pomyśl nad tym jakie konsekwencje mogą się z nimi wiązać dla ogólnej interpretacji Twoich doniesień. Nie kajaj się, ale wykaż umiejętnością konstruktywnej samokrytyki. Koniecznie napisz co można było zrobić inaczej i dlaczego. Myślę, że lepiej skrytykować samego siebie niż gdyby miał to zrobić promotor lub recenzent.
  3. Pamiętaj, że nikt nie myślał o Twoim badaniu tak dużo i tak intensywnie jak Ty. Napisz w dyskusji dlaczego z badań wyszło to, co wyszło, dlaczego jest to takie ważne, co można teraz zrobić z tą wiedzą, komu jest ona potrzebna.
  4. Odnieś się do literatury tematu. Choćby nie wiem jak bardzo Twoje badanie było pionierskie i innowacyjne to na pewno można je powiązać z doniesieniami innych naukowców. Zapewne w pewnej mierze inne publikacje i zawarte w nich treści były dla Ciebie motywacją do podjęcia wyzwania postawienia pytań badawczych i udzielenia na nie odpowiedzi. To bardzo ważny element ponieważ odniesienie się do innych badań stanowi poniekąd o wadze Twoich doniesień. Napisz co uzyskali inni badacze w przeszłości a na co wskazują Twoje obecne wyniki. Podejmij próbę wyjaśnienia dlaczego może tak być. Możesz wspomnieć o miarach siły efektu, liczbie badanych osób i przedziałach ufności. Nawet jeśli uzyskałeś wyniki istotne statystycznie tak jak inni badacze to obserwowane efekty różnią się siłą, a może estymacja jest bardziej precyzyjna?
  5. Napisz dlaczego wyniki Twoich badań są ważne dla świata nauki i świata w ogóle. Jakie znaczenie mają Twoje wyniki dla dziedziny nauki w której się specjalizujesz? Jakie znaczenie mają dla „zwykłych ludzi”
  6. Podaj alternatywne interpretacje zaobserwowanych zjawisk – nie tylko te, które są zgodne z Twoimi założeniami. Otwórz umysł na wszystkie możliwe wyjaśnienia związane z przyczynami uzyskania takich, a nie innych wyników. Nie zamykaj się tylko w ramach swoich wcześniejszych założeń.
  7. Zarekomenduj kolejne kroki jakie możesz podjąć w kolejnym badaniu kontynuującym wątek lub te, które mogą podjąć inni badacze. Na pewno można dokonać ciekawej replikacji Twojego badania, zbadać inną grupę, zastosować inną manipulację, wykorzystać inne narzędzie badawcze, postawić inne pytanie, na które teraz nie udało Ci się odpowiedzieć. Uważaj jednak na prawdziwość przysłowia „co za dużo to niezdrowo”. Nie powinieneś nazbyt koncentrować się na przyszłości. Nie wiem czy takie rekomendacje powinny być dwie czy powinno być ich osiem. Na pewno nie możesz dopuścić by czytelnicy zostali pozostawieni w sytuacji nadmiernego niedosytu. Przecież Twoje badanie miało właśnie nasycić naszą ciekawość poznawczą. Nie pozwól by ekscytacja nad tym, co znajduje się w Twoim artykule lub pracy dyplomowej przerodziła się w ekscytację nad tym czego w niej nie ma a mogłoby być. Twoim celem jest by zapamiętano Ciebie i Twój materiał.

         Dyskusja wyników powinna opowiadać pewną historię. Historię o tym, co mówią zebrane i opracowane przez Ciebie dane. O tym „jak to wszystko się zaczęło i jak się skończyło”. Ponadto miej na uwadze, że dyskusję piszesz jako osoba o dużo większym doświadczeniu i wiedzy niż w momencie rozpoczynania całej przygody z realizacją badania. Na pewno masz pewne spostrzeżenia, które naszły Cię na pewnym etapie prowadzenia badań. Może wpadłeś na coś gdy hipotezy były już postawione, a może dopiero wtedy gdy już miałeś policzone i opisane wyniki? Podziel się tym z nami. Nigdy nie da się przewidzieć wszystkiego w 100%. Czego Ty nie przewidziałeś? Na jakie pytania nie odpowiedziałeś, a byłoby warto?

         Pamiętaj, że czytelnicy pod koniec Twojego dzieła mogą być trochę zmęczeni tak, jak Ty po całym procesie przeprowadzania badania i pisania raportu. Pisz zwięźle i krótko. Nie stosuj ozdobników. Daj im coś jasnego, klarownego, przystępnego w odbiorze, ale też ciekawego. Wiem, że to niełatwe. Wcale nie mówiłem, że będzie :)

Podobne wpisy