Analiza kontrastów
Analiza kontrastów – nazywana także analizą a priori – analiza statystyczna, która może być stosowana po przeprowadzeniu analizy wariancji ANOVA, jako jej rozwinięcie. Służy ona przetestowaniu określonej hipotezy dotyczącej różnic między średnimi grupowymi.
Wykonując analizę ANOVA testujemy hipotezę o braku różnicy między poszczególnymi grupami. Jeśli wynik tej analizy jest istotny statystycznie to wskazuje to na występowanie różnic, jednak nie wiemy na tym etapie jaki jest ich charakter. Aby to określić, należy wykonać dalsze analizy, a jedną z możliwości jest właśnie analiza kontrastów.
Analiza kontrastów pozwala na testowanie hipotez dotyczących konkretnych, z góry określonych różnic między grupami. Dla przykładu: jeśli mamy cztery grupy badane (A, B, C i D), poprzez analizę kontrastów możemy sprawdzić, czy średnia grupy A jest różna od średniej grup B i C traktowanych łącznie. Analiza taka ma zastosowanie np. w sytuacji porównywania grupy eksperymentalnej do dwóch grup kontrolnych. Zastosowanie analizy kontrastów musi być więc uzasadnione o konkretną teorię dotyczącą danego zjawiska. Kontrasty powinny zostać zaplanowane przed analizą na podstawie hipotez badawczych, a nie dopiero po wykonaniu analizy ANOVA na podstawie uzyskanych wyników.
Analiza kontrastów jest alternatywą dla analizy post hoc, określaną również jako analiza a posteriori lub test porównań parami, która polega na porównaniu ze sobą wszystkich grup według myśli – każda grupa porównywana jest z każdą. Wracając do przykładu czterech grup badanych (A, B, C, D), w teście post-hoc porównujemy ze sobą pojedynczo grupy we wszystkich możliwych konfiguracjach: A i B; A i C; A i D; B i C; B i D; C i D. Analiza post-hoc, w przeciwieństwie do analizy kontrastów, jest więc stosowana m.in. w sytuacji gdy celem analizy jest eksploracja dotycząca różnic między poszczególnymi grupami i brak jest podstaw do wcześniejszego zaplanowania porównań według konkretnego schematu.
