Słownik
Kanon jednej różnicy
Kanon jedynej różnicy – to jedna z metod wnioskowania przyczynowego sformułowanych przez Johna Stuarta Milla w dziele A System of Logic z 1843 roku. Należy do tzw. metod Milla, których celem było określanie warunków pozwalających wnioskować o związkach przyczynowych między zjawiskami. Kanon jedynej różnicy zakłada porównanie dwóch sytuacji, które są możliwie podobne pod każdym względem z wyjątkiem jednego czynnika.
Mill stwierdził, że jeżeli badane zjawisko występuje w jednej sytuacji, ale nie występuje w drugiej, a jedyną różnicą między nimi jest obecność określonego czynnika, czynnik ten można uznać za potencjalną przyczynę, skutek lub konieczny element przyczyny badanego zjawiska. Zasada ta jest szczególnie ważna dla logiki eksperymentu. W badaniu eksperymentalnym badacz dąży do tego, aby grupa eksperymentalna i kontrolna różniły się przede wszystkim zastosowaną manipulacją eksperymentalną.
Jeżeli grupy różnią się wyłącznie zastosowaną manipulacją, a następnie różnią się również wynikiem, wzmacnia to podstawy do wnioskowania, że manipulacja miała znaczenie przyczynowe. W praktyce osiągnięcie sytuacji, w której grupy różnią się dosłownie tylko jednym czynnikiem, jest trudne. Dlatego współczesne eksperymenty wykorzystują m.in. randomizację, grupy kontrolne i standaryzację procedury w celu ograniczenia wpływu zmiennych zakłócających. Sama obserwacja różnicy między grupami nie wystarcza więc do pewnego ustalenia przyczynowości.Źródła:
Mill, J. S. (1843). A System of Logic, Ratiocinative and Inductive. John W. Parker.
Stanford Encyclopedia of Philosophy. John Stuart Mill – omówienie metod Milla i metody różnicy.
Stanford Encyclopedia of Philosophy. Experiment in Biology – zastosowanie metody różnicy w logice eksperymentu i wnioskowaniu przyczynowym.
