Autokorelacja – to pojęcie z zakresu statystyki i analizy danych, które odnosi się do zależności między wartościami danej zmiennej w różnych chwilach czasu lub obserwacjach przestrzennych. Innymi słowy, autokorelacja mierzy stopień podobieństwa między obserwacjami w danej serii czasowej lub zbiorze danych przestrzennych w różnych odstępach czasu lub miejscach.
Autokorelacja pozytywna oznacza, że sąsiadujące ze sobą obserwacje mają tendencję do przyjmowania podobnych wartości, natomiast autokorelacja negatywna wskazuje na tendencję do występowania wartości przeciwnych. Autokorelacja pozytywna między kolejnymi pomiarami jakiegoś zjawiska oznacza, że w mierzonym punkcie czasu wyniki są zbliżone do przeszłych lub przyszłych. Autokorelacja negatywna z kolei wskazuje na fakt, że pomiar w danym punkcie czasu był odwrotny w porównaniu do wyników przeszłych lub przyszłych.Autokorelacja jest zjawiskiem niepożądanym w analizie danych, gdyż jej występowanie oznacza, że pomiary jakiejś zmiennej nie były od siebie niezależne. Brak autokorelacji jest jednym z istotnych założeń niektórych modeli statystycznych, np. analizy regresji liniowej. Sprawdzenie założenia braku autokorelacji umożliwia nam np. test Durbina-Watsona.
Przykładowo, możemy sprawdzać, jak poziom zadowolenia z życia wpływa na poczucie sprawstwa i w tym celu tworzymy badanie podłużne. Zbieramy w różnych odstępach czasu cztery pomiary obu zmiennych. Załóżmy, że okazuje się, że z każdym badaniem średni poziom zadowolenia z życia wzrastał. To, co powinniśmy zweryfikować, to fakt, czy wartości w poszczególnych pomiarach są od siebie niezależne. W takiej sytuacji autokorelacja odnosiłaby się do sytuacji, w której dla większości badanych odnotowano podobny wzrost nasilenia tej zmiennej w kolejnych pomiarach. To wskazywałoby na to, że poziom zadowolenia z życia „wpływał sam na siebie”, to znaczy uznać byśmy mogli, że wzrost zadowolenia z życia w populacji jest względnie stały, w związku z tym nie jest zależny od zmiennych mierzonych i kontrolowanych w naszym badaniu, tylko jakiegoś innego czynnika. Pomiary zmiennej w różnym czasie powinny być względnie niezależne, to znaczy nie powinny zmieniać się w taki sam sposób w obrębie kolejnych pomiarów poszczególnych obserwacji.
Autokorelacja jest szczególnie istotna w analizach obejmujących szeregi czasowe i pomiary powtarzane, ponieważ informuje, czy kolejne obserwacje są statystycznie zależne od wcześniejszych wartości tej samej zmiennej. Podsumowując, autokorelacja jest ważna w przypadku badań opartych o pomiary powtarzane, gdyż pozwala nam kontrolować, czy wyniki w kolejnych pomiarach były zależne od poziomu wyników w początkowych pomiarach.