Słownik
Efekt główny
Efekt główny – w wieloczynnikowej analizie wariancji oznacza wpływ jednego czynnika na zmienną zależną, po uśrednieniu wyników względem poziomów pozostałych czynników uwzględnionych w modelu. Efekt główny odpowiada na pytanie, czy średnie wartości zmiennej zależnej różnią się pomiędzy poziomami jednego czynnika, niezależnie od pozostałych czynników w modelu.
Przykładowo, w dwuczynnikowej analizie wariancji 2 × 2 uwzględniającej płeć i miejsce zamieszkania występują dwa efekty główne:
- efekt główny płci – porównuje średnie wyniki kobiet i mężczyzn po uśrednieniu wyników dla różnych miejsc zamieszkania,
- efekt główny miejsca zamieszkania – porównuje średnie wyniki osób mieszkających np. na wsi i w mieście po uśrednieniu wyników dla obu płci.
Jeżeli efekt główny płci jest istotny statystycznie, oznacza to, że średnie wyniki kobiet i mężczyzn różnią się ogólnie, bez rozpatrywania osobno każdej kategorii miejsca zamieszkania. Wynik efektu głównego raportuje się podobnie jak w jednoczynnikowej ANOVA, podając statystykę F, stopnie swobody, wartość p oraz miarę wielkości efektu, np. częściowe η2.
Istotny efekt główny nie oznacza jednak, że różnica wygląda tak samo na każdym poziomie drugiego czynnika. Dlatego w analizie wieloczynnikowej należy zawsze sprawdzić również efekt interakcji. Interakcja wskazuje, czy wpływ jednego czynnika zależy od poziomu drugiego czynnika, a jej różnice zawsze trzeba ocenic z wykorzystaniem testu post-hoc.Przykładowo, może się okazać, że kobiety osiągają wyższy wynik niż mężczyźni w mieście, ale na wsi różnicy nie ma. W takiej sytuacji sam efekt główny płci może być niewystarczający do poprawnej interpretacji wyniku. W praktyce efekty główne i efekty interakcji należy interpretować łącznie, ponieważ istotna interakcja może istotnie zmieniać znaczenie efektu głównego.
PRZYKŁAD PORÓWNANIA INTERPRETACJI EFEKTU GŁÓWNEGO I INTERAKCYJNEGO
