Pytanie kierunkowe – to pytanie badawcze, które zakłada konkretny kierunek zależności lub różnicy między zmiennymi. Przykładowo, pytanie „Czy dzieci są bardziej kreatywne od dorosłych?” jest pytaniem kierunkowym, ponieważ wskazuje, która grupa powinna cechować się większym nasileniem badanej cechy. Z kolei pytaniem niekierunkowym byłoby „Czy dzieci i dorośli różnią się między sobą pod względem poziomu kreatywności?”, ponieważ zakłada ono możliwość występowania różnicy, ale nie określa jej kierunku.

Pytanie kierunkowe stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy badacz ma merytoryczne podstawy do przewidywania określonego kierunku efektu, wynikające z teorii, wcześniejszych badań lub dobrze uzasadnionych przesłanek. Kierunek zależności powinien więc zostać określony przed analizą danych, a nie dopiero na podstawie uzyskanych wyników.

Na podstawie pytań badawczych tworzy się zwykle odpowiadające im hipotezy. Pytaniu kierunkowemu odpowiada hipoteza kierunkowa, np. „Dzieci charakteryzują się wyższym poziomem kreatywności niż dorośli”. Hipotezy takie mogą uzasadniać zastosowanie jednostronnego testu statystycznego, jeżeli kierunek efektu został określony a priori i efekt przeciwny nie stanowi potwierdzenia hipotezy.  Samo sformułowanie hipotezy kierunkowej nie oznacza jednak automatycznie konieczności zastosowania testu jednostronnego – w badaniach naukowych często stosuje się testy dwustronne również dla hipotez kierunkowych. 

Więcej na temat formułowania pytań i hipotez badawczych znajduje się w tym wpisie blogowym ➡️ Jak stawiać hipotezy i pytania badawcze? 

Literatura
Bedyńska, S.,  Cypryańska, M. (2013). Statystyczny drogowskaz. 1, Praktyczne wprowadzenie do wnioskowania statystycznego.
Brzeziński, J. (1997). Metodologia badań psychologicznych.
Francuz, P., Mackiewicz, R. (2007). Liczby nie wiedzą skąd pochodzą. Przewodnik po metodologii i statystyce nie tylko dla psychologów, Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.