Słownik
Efekt szuflady
Efekt szuflady (file drawer effect) – to zjawisko polegające na tym, że wyniki badań nieistotne statystycznie lub niezgodne z oczekiwaniami są rzadziej publikowane niż wyniki istotne. Może to wynikać zarówno z decyzji badaczy, którzy nie zgłaszają takich wyników do publikacji, jak i z preferencji redakcji czasopism wobec rezultatów uznawanych za bardziej „interesujące”.
Efekt szuflady prowadzi do zniekształcenia literatury naukowej, ponieważ opublikowane badania mogą przedstawiać efekty jako silniejsze i bardziej powtarzalne, niż są w rzeczywistości. Jedną z głównych przyczyn tego zjawiska jest presja na uzyskiwanie wyników istotnych statystycznie oraz błędne przekonanie, że wynik z p ≥ 0,05 jest mało wartościowy. W praktyce brak istotności może być równie ważny poznawczo, szczególnie gdy badanie miało odpowiednią moc statystyczną i zostało poprawnie zaprojektowane. Wynik nieistotny statystycznie nie jest wynikiem „negatywnym” ani bezwartościowym – może wskazywać na brak wystarczających dowodów na efekt lub na potrzebę dalszych badań. Ograniczaniu efektu szuflady służą praktyki open science, takie jak prerejestracja hipotez i planu analizy, udostępnianie danych i materiałów oraz publikowanie badań niezależnie od kierunku i istotności wyników. Efekt szuflady ma szczególne znaczenie w metaanalizie, ponieważ metaanaliza oparta wyłącznie na opublikowanych badaniach może zawyżać oszacowaną wielkość efektu.Do oceny możliwego biasu publikacyjnego wykorzystuje się m.in. wykresy lejkowe (funnel plots), test Eggera oraz analizy wrażliwości. Analiza samego rozkładu wartości p również może dostarczać informacji, ale nie jest jedyną ani wystarczającą metodą wykrywania efektu szuflady.
