Próba losowa – to próba dobrana z populacji za pomocą procedury losowej, w której wybór jednostek nie zależy od arbitralnej decyzji badacza. Celem jest ograniczenie systematycznego błędu doboru i zwiększenie podstaw do uogólniania wyników na populację.  W losowym doborze próby prawdopodobieństwo znalezienia się każdej jednostki w badaniu jest określone przez zastosowany schemat losowania, a nie przez decyzję osoby prowadzącej badanie .

Nie każda metoda losowa oznacza jednak, że wszystkie jednostki mają dokładnie takie samo prawdopodobieństwo wyboru. Taka sytuacja występuje w prostym doborze losowym, ale bardziej złożone schematy mogą przypisywać różne prawdopodobieństwa poszczególnym jednostkom lub grupom.

Do najczęściej stosowanych metod należą:

• dobór losowy prosty – każda jednostka populacji ma takie samo prawdopodobieństwo znalezienia się w próbie,
• dobór systematyczny – po losowym wyznaczeniu punktu startowego wybiera się np. co 10. jednostkę z uporządkowanej listy,
• dobór warstwowy – populację dzieli się na warstwy, np. według płci lub wieku, a następnie losuje obserwacje osobno w każdej z nich,
• dobór grupowy – losuje się całe naturalne grupy, np. klasy szkolne, gospodarstwa domowe lub miejscowości, a następnie bada wszystkie albo część jednostek należących do wybranych grup.

Źródła:
Brzeziński, Jerzy, (2004) Metodologia badań psychologicznych. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, str. 236
Wasilewska, E. (2015). Statystyka matematyczna w praktyce. Difin SA.