Zmienna jawna – zmienna, która jest mierzalna lub obserwowalna bezpośrednio. Oznacza to, że można ją zarejestrować za pomocą konkretnych obserwacji, pomiarów lub testów.  Zmienna jawna odnosi się do tego, co jest bezpośrednio obserwowane lub mierzone w badaniu .

Termin zmiennej jawnej odnosi się zarówno do zjawisk, które można mierzyć bezpośrednio, takich jak czas reakcji czy tętno, jak i do pozycji testowych (itemów) kwestionariuszy. Te ostatnie służą do pomiaru abstrakcyjnych konstruktów teoretycznych, takich jak postawy czy osobowość, ale same w sobie są konkretne i mogą zostać zapisane w formie danych liczbowych. W tym kontekście zmienna jawna oznacza odpowiedź na item, nawet jeśli później jest ona wykorzystywana do wnioskowania o konstrukcie, którego nie da się zmierzyć bezpośrednio.

Zmienne jawne odróżnia się od zmiennych ukrytych (latentnych), które reprezentują konstrukty teoretyczne niedostępne do bezpośredniego pomiaru.

W kontekście analizy statystycznej i psychometrii zmienne jawne wchodzą w skład struktur wyodrębnianych za pomocą analizy czynnikowej. W analizach CFA oraz CB-SEM przedstawia się je na wykresach ścieżkowych, na których:

• zmienne latentne oznaczane są jako elipsy,
• zmienne jawne oznaczane są jako prostokąty,
• błędy pomiaru, które również mają charakter ukryty, oznaczane są jako koła.

Na wykresach ścieżkowych  zmienne jawne są standardowo przedstawiane jako prostokąty, ponieważ reprezentują bezpośrednio mierzone wskaźniki.  W praktyce oznacza to, że osoba badana odpowiada na konkretne pozycje lub wykonuje określone zadania, a uzyskane wyniki stanowią zmienne jawne, na podstawie których wnioskuje się o zmiennych latentnych.