Zmienna jawna
Zmienna jawna – zmienna, która jest mierzalna lub obserwowalna bezpośrednio. To oznacza, że można ją zmierzyć bezpośrednio za pomocą konkretnych obserwacji, pomiarów lub testów.
Termin zmiennej jawnej odnosi się to zarówno do zjawisk, które możemy zmierzyć dosłownie wprost, takich jak czas reakcji czy tętno, ale także do pozycji testowych (itemów) kwestionariuszy. Te, choć służą do pomiaru abstrakcyjnych konstruktów teoretycznych, takich jak postawy czy osobowość, to same w sobie są konkretne i można je zarejestrować w formie danych liczbowych. W tym kontekście zatem zmienna jawna odnosi się do tego, co jest bezpośrednio mierzone, czyli odpowiedzi na itemy, nawet jeśli te są potem używane do wnioskowania o konstruktach teoretycznych, które nie są mierzone bezpośrednio.
Zmienne jawne odróżnia się od zmiennych ukrytych (czynników), które są konstruktami teoretycznymi, reprezentującymi cechy lub właściwości, które nie są dostępne do bezpośredniego pomiaru.
W kontekście analizy statystycznej i psychometrii zmienne jawne wchodzą w skład czynników wyodrębnionych za pomocą rodziny analiz czynnikowych. W tym kontekście, zmienna jawna kojarzona jest zwykle ze specyficzną analizą CFA lub CB-SEM, które obrazuje się w postaci wykresów ścieżkowych, w których to:
- Zmienne latentne oznaczane są jako elipsy.
- Zmienne jawne oznaczane są jako prostokąty.
- Błędy pomiaru (które też są formą zmiennej ukrytej) oznaczane są jako koła.
Zatem w kontekście analizy ścieżek zmienne jawne zawsze oznaczamy prostokątami i jest to umowny wygląd związany z tym co realnie widzi osoba badania w formie pozycji testowej kwestionariusza.
