Ipsatyzacja – to procedura przekształcania wyników polegająca na odnoszeniu odpowiedzi danej osoby do jej własnego przeciętnego poziomu odpowiedzi i zróżnicowania wyników. Jest więc podobna technicznie do standaryzacji, ale punkt odniesienia stanowi tutaj nie cała próba, lecz konkretna osoba.  W ipsatyzacji porównujemy wynik osoby z jej własnym profilem odpowiedzi, a nie z rozkładem wyników innych osób. 

W praktyce od wyniku surowego odejmuje się średnią odpowiedzi tej samej osoby, a następnie wynik odnosi do jej odchylenia standardowego. Dzięki temu uzyskuje się informację, czy dana odpowiedź jest relatywnie wysoka czy niska na tle pozostałych odpowiedzi tej osoby.

Ipsatyzacja może być użyteczna w badaniach psychologicznych, szczególnie wtedy, gdy badacz chce ograniczyć wpływ indywidualnego stylu odpowiadania, np. skłonności do zaznaczania ogólnie wysokich lub niskich wartości na skalach.  Celem ipsatyzacji jest przede wszystkim redukcja różnic wynikających z ogólnego poziomu odpowiadania osoby i uwydatnienie względnego układu jej cech. 

Procedura bywa stosowana w analizach profili psychologicznych oraz w niektórych analizach czynnikowych, zwłaszcza gdy badacz chce ograniczyć wpływ stylów odpowiedzi lub aprobaty społecznej. Należy jednak pamiętać, że ipsatyzacja zmienia strukturę danych i może wpływać na korelacje między zmiennymi, dlatego nie powinna być stosowana automatycznie.

WIZUALIZACJA PRZEBIEGU IPSATYZACJI