Efekt całkowity (analiza mediacji)
Efekt całkowity (ang. total effect) – to pojęcie odnoszące się do analizy mediacji, określające w jakim stopniu zmienna objaśniająca (niezależna) oddziałuje na zmienną objaśnianą (zależną) zarówno bezpośrednio (bez uwzględnienia mediatorów) jak i pośrednio (przy uwzględnieniu mediatorów).
Poniżej przedstawiono graf dotyczący najprostszego modelu mediacji wraz z poszczególnymi efektami:
W modelu tym mamy cztery ścieżki, które oznaczają odpowiednio:
- a – efekt główny predyktora na mediator (związek między zmienną niezależną a mediatorem);
- b – efekt wpływu mediatora na główną zmienną wyjaśnianą (związek między mediatorem a zmienną zależną);
- c’ – (czyt. c-prim) – efekt bezpośredni: oddziaływanie zmiennej niezależnej na zależną, przy odseparowaniu efektu mediatora (bezpośredni związek między zmienną zależną a niezależną);
- c – to jest właśnie całkowity zmiennej niezależnej na zmienną zależną (związek między zmienną niezależną a zależną zarówno bezpośredni jak i przy uwzględnieniu mediatora).
Efekt łączny to zatem suma efektu pośredniego oraz efektu bezpośredniego (czyli ścieżki c’).
W statystyce analiza efektu całkowitego pozwala uzyskać obraz tego jak wszystkie uwzględnione zmienne niezależne (latentne, kontrolowane, czy jawne) determinują zmienną wyjaśnianą. W połączeniu z analizą wpływu bezpośredniego i pośredniego daje pełniejszy obraz dynamiki zachodzących procesów i zależności w badaniach, zarówno korelacyjnych, jak i eksperymentalnych. To szczególnie istotne w naukach społecznych, gdzie mechanizmy wpływu często są złożone i przebiegają przez wiele różnych ścieżek.
