Efekt bezpośredni (analiza mediacji)
Efekt bezpośredni (ang. direct effect) to pojęcie odnoszące się do analizy mediacji, określające w jakim stopniu zmienna objaśniająca (niezależna) oddziałuje na zmienną objaśnianą (zależną) bezpośrednio, a zatem bez uwzględnienia zmiennej lub zmiennych pośredniczących (mediatorów).
Poniżej przedstawiono graf dotyczący najprostszego modelu mediacji wraz z poszczególnymi efektami:
W modelu tym mamy cztery ścieżki, które oznaczają odpowiednio:
- a – efekt główny predyktora na mediator (związek między zmienną niezależną a mediatorem);
- b – efekt wpływu mediatora na główną zmienną wyjaśnianą (związek między mediatorem a zmienną zależną);
- c’ – (czyt. c-prim) – to jest właśnie efekt bezpośredni: oddziaływanie zmiennej niezależnej na zależną, przy odseparowaniu efektu pośredniego mediatora (bezpośredni związek między zmienną zależną a niezależną);
- c – efekt łączny zmiennej niezależnej na zmienną zależną (związek między zmienną niezależną a zależną zarówno bezpośredni jak i przy uwzględnieniu mediatora).
Wyjaśniając to na przykładzie znanych miar statystycznych, efekt bezpośredni przypomina korelację Pearsona, gdzie mierzy się związek między dwiema zmiennymi, niezależnie od innych czynników zakłócających. W tym ujęciu efekt pośredni byłby miarą przypominającą korelację semicząstkową, czyli skorygowaną wartość korelacji Pearsona przy uwzględnieniu dodatkowego czynnika wyjaśniającego związek między zmiennymi.
W statystyce analiza efektu bezpośredniego jest kluczowa do zrozumienia prostych, bezpośrednich zależności między zmiennymi, co pozwala na ocenę zależności między zmiennymi na bezpośrednim poziomie. W połączeniu z analizą wpływu pośredniego daje pełniejszy obraz dynamiki zachodzących procesów i zależności w badaniach, zarówno korelacyjnych, jak i eksperymentalnych.
