Słownik
Obserwacja odstająca
Obserwacja odstająca – obserwacja, której wartość lub układ wartości wyraźnie różni się od większości pozostałych przypadków w zbiorze danych. Obserwacje odstające mogą mieć charakter jednowymiarowy, gdy dotyczą nietypowej wartości pojedynczej zmiennej, lub wielowymiarowy, gdy nietypowa jest dopiero kombinacja wartości kilku zmiennych, np. w korelacji lub regresji.
Obserwacja odstająca nie musi być błędna – może wynikać zarówno z pomyłki w danych, jak i reprezentować rzeczywisty, nietypowy przypadek. Obserwacje odstające mogą znacząco wpływać na wyniki analiz statystycznych. W analizie wariancji lub teście t Studenta mogą zwiększać wariancję wewnątrz grup i wpływać na wartości statystyk testowych oraz przedziały ufności. W przypadku korelacji lub regresji pojedyncza skrajna obserwacja może natomiast istotnie zmienić wartość współczynnika, nachylenie linii regresji, a nawet kierunek obserwowanej zależności. Obserwacji odstających nie należy automatycznie usuwać, najpierw trzeba ustalić ich przyczynę i ocenić wpływ na wyniki analizy. Do identyfikacji obserwacji odstających wykorzystuje się m.in. wykresy skrzynkowe, standaryzowane wyniki, analizę reszt oraz, w przypadku odstających obserwacji wielowymiarowych, np. odległość Mahalanobisa.Sposób postępowania zależy od źródła problemu. Błędnie wprowadzone dane należy poprawić, natomiast rzeczywiste obserwacje odstające mogą pozostać w analizie. W uzasadnionych przypadkach stosuje się także transformacje zmiennych, winsoryzację, metody odporne lub testy nieparametryczne. Dobrą praktyką jest porównanie wyników analizy z obserwacjami odstającymi i bez nich, aby ocenić, czy pojedyncze przypadki istotnie zmieniają wnioski z badania.
PRZYKŁAD WPŁYWU POJEDYNCZEJ OBSERWACJI ODSTAJĄCEJ NA WYNIKI
