Skala dychotomiczna – znana również jako skala dwupunktowa, to rodzaj pomiaru stosowany w statystyce i badaniach społecznych, w którym zmienna może przyjąć jedną z dwóch możliwych wartości. Innymi słowy, skala dychotomiczna to dwuwartościowa skala nominalna.

Przykłady skali dychotomicznej:
– płeć (kobieta/mężczyzna);
– występowanie zjawiska (obecne/brak);
– poprawność odpowiedzi (prawda/fałsz);
– wykonanie zadania (sukces/niepowodzenie).

Z punktu widzenia analizy statystycznej zmienne dychotomiczne są specyficzne o tyle, że można wykorzystywać je podczas wykonywania wielu testów statystycznych, zarówno parametrycznych jak i nieparametrycznych. Przykładowo, zmienna dychotomiczna może być predyktorem w analizie regresji (np. liniowej lub logistycznej), co nie jest możliwe (bez uprzedniego rekodowania) ani dla zmiennej porządkowej ani nominalnej o większej liczbie kategorii. Zmienne dychotomiczne bywają zatem „pożądane”, w tym sensie, że łatwo poddają się wielu analizom.

Zmienne dychotomiczne można tworzyć poprzez rekodowanie (np. dummy coding) zmiennych innego rodzaju. Dotyczy to zarówno zmiennych ilościowych, porządkowych jak i nominalnych o większej ilości kategorii. Przykładowo, wiek (zmienna ilościowa) można przekodować na niższy i wyższy (punktem podziału w takim przypadku może być np. mediana), a następnie wykorzystać jako moderator w analizie moderacji. Jednocześnie, choć zrekodowanie zmiennej do postaci dychotomicznej jest technicznie możliwe praktycznie zawsze, to w każdej takiej sytuacji należy rozważyć zasadność tego rozwiązania z punktu widzenia merytorycznego. Przykładowo, aby zrekodować zmienną nominalną o wielu kategoriach do postaci dychotomicznej, należy niektóre kategorie albo odrzucić albo scalić, co często zupełnie zmienia znaczenie danego pomiaru. Ogólnie, tego rodzaju kwestie najlepiej jest przemyśleć na samym początku, jeszcze podczas projektowania metody badania, po to żeby zebrane dane były już na wstępnie jak najlepiej dopasowane do analiz statystycznych, które mają być wykonywane.

Podsumowując, zmienna dychotomiczna to dwuwartościowa zmienna nominalna, która poprzez swój specyficzny sposób kodowania może być użyta podczas wykonywania wielu analiz statystycznych, w tym modeli regresji, analiz moderacji i mediacji oraz wielu bardziej złożonych modeli statystycznych. Wiele zmiennych, w tym ilościowych i porządkowych można przekodować do postaci dychotomicznej, jednakże taki zabieg należy przeprowadzić umiejętnie i to tylko w uzasadnionych przypadkach.