Skala dychotomiczna – znana również jako skala dwupunktowa – to rodzaj pomiaru, w którym zmienna może przyjąć jedną z dwóch możliwych wartości. Innymi słowy, skala dychotomiczna to dwuwartościowa skala nominalna.  Zmienna dychotomiczna posiada dokładnie dwie kategorie, np. tak/nie, sukces/porażka albo obecność/brak zjawiska .

Przykłady skali dychotomicznej:

• płeć (kobieta/mężczyzna);
• występowanie zjawiska (obecne/brak);
• poprawność odpowiedzi (prawda/fałsz);
•  wykonanie zadania (sukces/niepowodzenie).

Z punktu widzenia analizy statystycznej zmienne dychotomiczne są specyficzne o tyle, że można wykorzystywać je podczas wykonywania wielu testów statystycznych, zarówno parametrycznych, jak i nieparametrycznych. Przykładowo zmienna dychotomiczna może być predyktorem w analizie regresji, np. liniowej lub logistycznej.  Dwuwartościowa postać zmiennej sprawia, że może być ona bezpośrednio wykorzystywana w wielu modelach statystycznych, szczególnie po zakodowaniu jako 0 i 1 .

Zmienne dychotomiczne można tworzyć poprzez rekodowanie, np. z wykorzystaniem dummy coding. Dotyczy to zarówno zmiennych ilościowych, porządkowych, jak i nominalnych o większej liczbie kategorii. Przykładowo wiek można przekodować na dwie grupy i następnie wykorzystać jako moderator w analizie moderacji.  Samo techniczne przekodowanie zmiennej do dwóch kategorii jest łatwe, ale może prowadzić do utraty informacji i powinno być uzasadnione merytorycznie .

Przykładowo podział zmiennej ilościowej według mediany upraszcza interpretację, ale jednocześnie usuwa informację o dokładnych różnicach między wynikami. Podobnie rekodowanie zmiennej nominalnej o wielu kategoriach może wymagać scalania kategorii o odmiennym znaczeniu. Dlatego decyzję o zastosowaniu skali dychotomicznej najlepiej podejmować już na etapie projektowania badania. Zmienna dychotomiczna może być używana m.in. w modelach regresji, analizach moderacji i mediacji, ale jej prostota nie powinna być osiągana kosztem utraty istotnej informacji o badanym zjawisku.