Plan Solomona (znany także jako „plan czterogrupowy Solomona”) jest zaawansowanym schematem eksperymentalnym do przeprowadzenia manipulacji eksperymentalnej. Jego zadaniem jest zapewnienie wysokiej jakości wyników poprzez ograniczenie zmiennych zakłócających mogących wpływać na trafność eksperymentu, a także zapewnienie replikowalności.

W praktyce oznacza to, że badanych losowo przypisuje się do jednej z czterech grup przy zachowaniu zasady jednej różnicy – co przedstawiliśmy w poniższej tabeli:

Zgodnie z tym co widać w tabeli:

• Grupa 1 (eksperymentalna): uczestnicy przechodzą najpierw pomiar początkowy (tzw. pretest), następnie otrzymują badany bodziec (np. nową metodę nauczania), a potem wykonuje się pomiar końcowy (posttest).
• Grupa 2 (kontrolna): uczestnicy również przechodzą pomiar początkowy, ale nie dostają badanego bodźca lub otrzymują placebo (coś neutralnego), a na końcu wykonuje się pomiar końcowy.
• Grupa 3 (eksperymentalna): uczestnicy nie przechodzą pomiaru początkowego, otrzymują jedynie bodziec eksperymentalny, a następnie wykonywany jest pomiar końcowy.
• Grupa 4 (kontrolna): uczestnicy nie mają ani pomiaru początkowego, ani nie dostają badanego bodźca (lub dostają placebo). Po prostu na koniec badania dokonuje się pomiaru końcowego.

Tak skonstruowany eksperyment pozwala:

• Ocenić faktyczny wpływ badanej zmiennej – dzięki porównaniu wyników z grup eksperymentalnych i kontrolnych można stwierdzić, czy badany efekt rzeczywiście działa.
• Zweryfikować wpływ samego pretestu – możliwe jest sprawdzenie, czy samo przeprowadzenie wstępnego pomiaru (pretestu) nie wpływa na wynik końcowy. Innymi słowy czy zmierzenie cechy przed eksperymentem, zmienia wynik samego eksperymentu.

Aby eksperyment miał wysoką jakość, kluczowa jest właściwa próba badawcza, czyli grupa uczestników reprezentująca badaną populację, która powinna być reprezentatywna. Finalnie badanie prowadzi do analiz statystycznych, z których najczęściej spotykane w tego typu planach to: test t Studenta oraz analiza wariancji. Odpowiednia próba pozwala na zapewnienie optymalnej mocy testu, co nieco szerzej opisujemy na naszym blogu we wpisie „Jak oszacować liczebność próby za pomocą G*Power?” (tutaj).

Warto też pamiętać, że plan Salomona ma swoistą przewagę nad schematem typu korelacyjnego, ponieważ pozwala ustalać przyczynowość związku między zmienną niezależną a zależną, co jest kluczowe w lepszym przewidywaniu i wyjaśnianiu zjawisk.